Το βάθος που λέγαμε

Ψες διεξήχθη στη Λευκωσία μία δημοπρασία έργων τέχνης από γνωστό και έντιμο οίκο, που δραστηριοποιείται στον χώρο επί πολλά χρόνια, με αξιοσημείωτη, μπορώ να πω, πορεία. Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά, καθώς κατάφερε να βρει αγοραστή μόλις το 30 περίπου τοις εκατόν των έργων που δημοπρατήθηκαν. Μεγάλα ονόματα της κυπριακής και ελλαδικής τέχνης δεν κατάφεραν να ελκύσουν το ενδιαφέρον και να βρουν αγοραστή. Καλλιτέχνες κύρους, όπως ο Αδαμάντιος Διαμαντής, ο Τηλέμαχος Κάνθος, ο Γεώργιος Πολ Γεωργίου, ο Κισσονέργης και άλλοι Κύπριοι, αλλά και σεβάσμια ονόματα του ελλαδικού χώρου, όπως ο Σπύρος Βασιλείου, ο Γιάννης Κόττης, ο Δημοσθένης Κοκκινίδης και άλλοι δεν είλκυσαν το ενδιαφέρον των συλλεκτών.

Βεβαίως, όταν μιλάω για «συλλέκτες», δεν γνωρίζω, για να είμαι ειλικρινής, περί τίνος ομιλώ. Υπάρχουν συλλέκτες στην Κύπρο; Κι αν ναι, ποιοι και πόσοι είναι αυτοί; Και γιατί αγοράζουν τέχνη, επειδή τους συγκινεί και τους γοητεύει ή μήπως για επένδυση ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο; Είναι προφανές ότι, όπως έγραψα και στο προηγούμενο σημείωμα για το κρασί και την κάβα που έκλεισε, δεν υπάρχει στον τόπο μας εκείνο το βάθος, που θα μπορούσε να στηρίξει προϊόντα του πολιτισμού, όπως το κρασί και η τέχνη. Κάποιοι ίσως σπεύσουν να πουν πως είναι θέμα μεγέθους, καθώς είμαστε μικρή χώρα και, ως εκ τούτου, το αγοραστικό βάθος, για το οποίο ομιλώ, απουσιάζει. Θα ήταν μία κάποια εξήγηση, εάν το ίδιο συνέβαινε και στο μικρότερο πληθυσμιακά Λουξεμβούργο, για παράδειγμα. Θα ήταν μία κάποια εξήγηση, το μικρό μας μέγεθος, εννοώ, εάν δεν υπήρχε το αγοραστικό βάθος, το επαναλαμβανόμενο, μάλιστα, στα πολυτελή αυτοκίνητα, τα οποία, κατά αναλογία πληθυσμού, είναι πιθανώς τα περισσότερα ανά τον πλανήτη. Θα ήταν ίσως μία κάποια εξήγηση, εάν η κάθε ευπρεπής κυρία δεν είχε πέντε-έξι τσάντες από εκλεκτούς οίκους. Αλλά, όταν οι δρόμοι μας είναι γεμάτοι λιμουζίνες κι ο πάσα ένας τις οδηγεί και κορδώνει σαν γύφτικο σκεπάρνι και όταν από τους αγκώνες και τους ώμους μας κρέμονται όλες αυτές οι επώνυμες πλην όμως ευτελείς παλάσκες, ποια αιτιολογία υπάρχει για το ότι είμαστε και θα παραμείνουμε απαίδευτοι;

Τα ίδια συμβαίνουν και με το κρασί. Ξέρουν οι πλείστοι πέντε ονόματα, που τα βρίσκουν εύκολα στο ράφι της υπεραγοράς, το Μοσχοφίλερο, το Αγιωργίτικο, το άλφα και το βήτα, τραβάνε ένα από το ράφι, το πετάνε στο καρότσι κι άμα λάχει του ρίχνουν και κάνα παγάκι την ώρα της κατανάλωσης κι είναι όλα όμορφα. Ποιος να τρέχει τώρα στις κάβες να πάρει κάτι πιο απαιτητικό, ποιος θέλει να μάθει και πέντε πράγματα, ποιος βλέπει το κρασί ερωτικά, ποιος συναντάει τον λυρισμό που κουβαλάει μέσα του, τη μυσταγωγία, τη Δημιουργία ολόκληρη.

Όλα αυτά τα υψηλά της ανθρώπινης δημιουργίας, η τέχνη, το κρασί, η μουσική, η ποίηση, η λογοτεχνία, απαιτούν ένα ελάχιστο επίπεδο καλλιέργειας, μόρφωσης, αγωγής, αρετές που ολοένα και απισχναίνουν, παραχωρώντας τη θέση τους στο κόρδωμα, την ξιπασιά, την εγωπάθεια και την αμορφωσιά. Δυστυχώς, χαρακτηριστικό είναι το προ ημερών βίωμά μου, όταν επισκέφθηκα το Λύκειο Εθνομάρτυρα Κυπριανού, προκειμένου να πάρω του βαθμούς της πρωτότοκης θυγατέρας μου. Στην είσοδο του σχολείου υπήρχε ένα τεράστιο λάδι του Λευτέρη Οικονόμου, πέντε μέτρα μήκος, δύο με δυόμισι μέτρα πλάτος. Ένα ιστορικό έργο, που δημιουργήθηκε πριν από το 1974. Παρατημένο στη φθορά του χρόνου, ασυντήρητο και απροστάτευτο, παρά τη μεγάλη εικαστική, αλλά και χρηματική, του αξία. Σε κάποιο σημείο κρεμόταν από πάνω του ένα καλώδιο, σε κάποιο άλλο κάποιος ευπρεπής μαθητής έκανε κάτι μολυβιές, να μην τα πολυλογώ. Ζήτησα τον διευθυντή, έλειπε. Ήρθε η Βοηθός Α, μία μαθηματικός. Μου λέει: τι θέλετε; Λέω: να σας πω κάτι για το έργο στον προθάλαμο. «Ποιο έργο;», μου απαντά! Όπως σας τα λέω, ουδεμία δόση υπερβολής! Της εξηγώ: «Είναι του Λευτέρη Οικονόμου, να το συντηρήσετε, να του κάνετε ένα βερνίκι για προστασία και να το κλείσετε σε ένα πλεξιγκλάς, να μείνει αιώνιο και να μην το πειράζουν οι μαθητές». «Να σας πω», μου απαντάει: «Δεν με ενδιαφέρει και πολύ το θέμα, αλλά θα το αναφέρω»!

Αυτοί είμαστε, ρε παιδιά, τι να κάνουμε.